Thất tình – 7 loại cảm xúc và Nguyên nhân gây bệnh bên trong

Trong đời sống hàng ngày, chúng ta thường dùng từ “thất tình” để chỉ nỗi đau khổ khi tình yêu đôi lứa tan vỡ. Tuy nhiên, dưới góc độ của Y học cổ truyền (YHCT) và triết học phương Đông, “Thất tình“mang một ý nghĩa sâu rộng hơn rất nhiều. Nó đại diện cho 7 trạng thái cảm xúc cơ bản của con người. Đó là: Vui, giận, buồn, nghĩ, lo, kinh, sợ.

Thất tình – 7 loại cảm xúc theo y học cổ truyền

Bình thường, đây là những phản ứng tâm lý tự nhiên trước các sự vật, sự việc xung quanh. Nhưng khi những cảm xúc này trở nên đột ngột, quá mức hoặc kéo dài dai dẳng, chúng sẽ vượt qua khả năng chịu đựng của cơ thể và trở thành “Nội nhân” – nguyên nhân từ bên trong trực tiếp gây ra bệnh tật.

Theo Y học cổ truyền, cơ thể con người là một khối thống nhất giữa Thân (thể chất) và Tâm (tinh thần). Khí và Huyết là hai yếu tố duy trì sự sống, lưu thông qua các Tạng Phủ (các cơ quan nội tạng).

Khi 7 loại cảm xúc bị rối loạn, chúng sẽ tác động trực tiếp làm rối loạn sự vận hành của “Khí”, từ đó làm suy yếu và tổn thương trực tiếp đến các “Tạng” tương ứng. Người xưa có câu: “Tâm bệnh sinh thân bệnh” chính là để chỉ cơ chế này.

Đặc điểm và ảnh hưởng của Thất tình (7 loại cảm xúc)

• Bảy thứ tình chí gây ra do những rối loạn về tâm lý, tình cảm, đó là: Vui, giận, buồn, nghĩ, lo, kinh sợ.
• Tình chí bị kích động: hay những sang chấn tinh thần gây ra mất thăng bằng về âm dương, khí huyết, tạng phủ, kinh lạc mà gây ra các bệnh nội thương như cao huyết áp, suy nhược thần kinh, loét dạ dày, tá tràng…..
• Thất tình và tạng phủ có liên quan mật thiết.
  • Tình chí bị kích động, tạng phủ sẽ biến hoá ra thất tình, can sinh ra giận giữ, tâm sinh ra vui mừng, tỳ sinh ra suy nghĩ, phế sinh ra lo lắng, thận sinh ra kinh sợ.
  • Thất tình gây tổn thương tinh, khí, huyết của phủ tạng: Giận hai can, vui quá hại tâm, nghĩ hại tỳ, lo hại phế, sợ hại thận.
  • Đặc biệt thất tình làm ảnh hưởng tới khí của phủ tạng; giận làm khí thăng ( cáu gắt). Vui thì kí hoãn, buồn thì khí tiêu, sợ thì khí hạ.
• Thất tình đặc biệt hay gây các chưng bệnh cho 3 tạng: Tâm, can, tỳ
  • Tâm: Kính quý, chính xung, mất ngủ, hay quên, tinh thần không ổn định, hoang tưởng, cười nói luyên thuyên, thao cuồng, điên cuồng….
  • Can: Tinh thần uất ức, hay cáu gắt, mạng sườn đầy tức, phụ nữ đau vú, kinh nguyệt không đều, thống kinh.
  • Tỳ: Ăn uống kém, không muốn ăn, bụng đầy, đại tiện thất thường, phụ nữ bế kinh, phong huyết….

7 Loại Cảm Xúc & Nội Tạng Tổn Thương Trực Tiếp

Dưới đây là sự tương quan giữa 7 loại cảm xúc và các cơ quan nội tạng bị ảnh hưởng khi cảm xúc đó mất cân bằng:

Hỷ (Vui)

Hỷ (Vui mừng thái quá) – Tổn thương Tâm (Tim)

• Cơ chế: Vui vẻ vốn dĩ tốt cho sức khỏe, nhưng vui mừng đột ngột hoặc cười đùa quá mức (thái quá) sẽ làm cho “Khí hoãn” (khí bị lơi lỏng, phân tán không thu giữ được).
• Biểu hiện bệnh: Gây ảnh hưởng đến tâm trí, tim đập nhanh, mất ngủ, thần trí thiếu tập trung, nặng hơn có thể dẫn đến phát cuồng hoặc đột quỵ.

Nộ (Giận)

Nộ (Giận dữ/Bực tức) – Tổn thương Can (Gan)

• Cơ chế: Khi tức giận, “Khí thượng” (khí bốc ngược lên trên).
• Biểu hiện bệnh: Gây nhức đầu, chóng mặt, đỏ mặt, ù tai, nôn ra máu hoặc ngất xỉu. Sự tức giận dồn nén lâu ngày làm gan khí uất kết, ảnh hưởng đến tiêu hóa, gây đau mạng sườn ở nữ giới có thể dẫn đến rối loạn kinh nguyệt.

Ưu (Lo)

Ưu (Lo âu/Lo lắng) quá mức – Tổn thương Phế (Phổi)

• Cơ chế: Lo lắng kéo dài làm cho “Khí bế” (khí bị uất trệ) và làm tiêu hao khí của Phổi.
• Biểu hiện bệnh: Hụt hơi, khó thở, tức ngực, giọng nói yếu ớt, dễ bị cảm mạo, sức đề kháng giảm sút trầm trọng.

Tư (Suy nghĩ)

Tư (Suy nghĩ/Trầm ngâm) quá mức – Tổn thương Tỳ (Lá lách/Dạ dày)

• Cơ chế: Nghĩ ngợi, tính toán quá nhiều khiến “Khí kết” (khí ngưng trệ, tụ lại một chỗ).
• Biểu hiện bệnh: Hệ tiêu hóa đình trệ, ăn không tiêu, chán ăn, đầy bụng, mệt mỏi, chân tay rã rời, sụt cân. Đây là lý do vì sao khi stress hay căng thẳng công việc, chúng ta thường hay bị đau dạ dày.

Bi (Buồn)

Bi (Buồn rầu/Đau thương) quá mức – Tổn thương Phế (Phổi) và Tâm (Tim)

• Cơ chế: Bi thương quá độ làm cho “Khí tiêu” (khí bị hao mòn, tan biến).
• Biểu hiện bệnh: Người luôn trong trạng thái ủ rũ, thở dài, khóc lóc, tức ngực, khí huyết suy nhược, sắc mặt nhợt nhạt. Nỗi buồn kéo dài vắt kiệt sức sống của cơ thể.

Khủng (Sợ)

Khủng (Sợ hãi) quá mức – Tổn thương Thận

• Cơ chế: Sợ hãi tột độ làm cho “Khí hạ” (khí bị chìm xuống, giáng xuống dưới).
• Biểu hiện bệnh: Gây ra tình trạng bủn rủn tay chân, mất kiểm soát bàng quang (tiểu tiện, đại tiện không tự chủ), yếu sinh lý, di tinh ở nam giới. Thận chứa tinh, thận hỏng thì gốc rễ sức khỏe cũng lung lay.

Kinh (Hoảng hốt)

Kinh (Kinh ngạc/Hoảng hốt) – Tổn thương Tâm và Đởm (Tim và Mật)

• Cơ chế: Bị dọa nạt hoặc gặp chuyện bất ngờ gây hoảng hốt làm cho “Khí loạn” (khí chạy hỗn loạn, không theo quy luật).
• Biểu hiện bệnh: Tim đập đánh thình thịch, mất trí nhớ tạm thời, tâm thần hoảng loạn, đêm ngủ hay giật mình, gặp ác mộng.

Giải pháp chữa lành “Nội nhân” từ gốc

Hiểu được nguyên nhân gây bệnh từ “Thất tình”, chúng ta nhận ra rằng việc chữa bệnh không chỉ nằm ở việc dùng thuốc, mà cốt lõi nằm ở việc quản lý và cân bằng cảm xúc.

• Nhận diện và Chấp nhận: Hãy cho phép bản thân trải nghiệm cảm xúc nhưng đừng để chúng kéo dài. Buồn thì khóc, giận thì tìm cách giải tỏa, nhưng sau đó phải biết buông bỏ.
• Điều hòa hơi thở: Khi cảm xúc dâng trào (đặc biệt là Nộ và Kinh), hãy tập trung vào hơi thở. Thở sâu và chậm giúp đưa “Khí” trở lại trạng thái bình hòa, giảm áp lực lên các tạng phủ.
• Lối sống cân bằng: Vận động thể chất, đi bộ, yoga, hoặc thiền định giúp đả thông kinh lạc, giải phóng các khối “Khí kết” do suy nghĩ và lo âu tích tụ.
• Giao tiếp và Chia sẻ: Đừng giữ kín những bực dọc hay đau buồn trong lòng. Chia sẻ với người đáng tin cậy là cách giải tỏa “uất khí” nhanh nhất, cứu lấy lá Gan và Phổi của bạn.

Lời kết

Cơ thể chúng ta là một cỗ máy kỳ diệu nhưng cũng rất nhạy cảm. “Thất tình” là món quà của tạo hóa giúp con người biết cảm nhận cuộc sống, nhưng chính sự cực đoan trong cảm xúc lại là lưỡi dao tự làm tổn thương chính mình. Giữ cho tâm thái an yên, điềm đạm trước sóng gió không chỉ là nghệ thuật sống, mà còn là liều thuốc bảo vệ sức khỏe vững bền nhất.