Nguyên nhân gây bệnh theo y học cổ truyền

Khác với y học hiện đại thường tập trung vào các vi sinh vật như vi khuẩn hay virus, YHCT nhìn nhận nguyên nhân gây bệnh một cách tổng hòa hơn, bao gồm sự tương tác giữa cơ thể (chính khí) và môi trường, lối sống cũng như trạng thái tâm lý. Các nguyên nhân gây bệnh này được đúc kết trong học thuyết “Tam nhân”, chia làm ba nhóm chính: Ngoại nhân, Nội nhân và Bất nội ngoại nhân.

Các nguyên nhân gây bệnh theo y học cổ truyền

Y học cổ truyền chia nguyên nhân gây bệnh ra làm mấy loại sau đây:

1. Hoàn cảnh thiên nhiên (khí hậu, địa lý) ảnh hưởng đến con người qua sáu thứ khí (lục khí): phong, hàn, thử, thấp, táo, hảo là nguyên nhân gây bệnh bên ngoài.
2. Hoàn cảnh xã hội gây ra những rối loạn về tâm lý xã hội qua bảy thứ tình chí (thất tình): vui, giận, buồn, lo, nghĩ, kinh, sợ là nguyên nhân gây bệnh bên trong.
3. Các nguyên nhân khác: đàm ẩm, ứ huyết, ăn uống, lao động, sang chấn, tình dục…

Ngoại nhân – Nguyên nhân gây bệnh do hoàn cảnh thiên nhiên

Ngoại nhân là những yếu tố khí hậu từ môi trường tự nhiên xâm nhập vào cơ thể khi sức đề kháng (chính khí) suy yếu. Trong điều kiện bình thường, chúng là “Lục khí” giúp vạn vật sinh trưởng. Nhưng khi thời tiết thay đổi bất thường hoặc cơ thể yếu đi, chúng trở thành “Lục tà” (hay Lục dâm) gây bệnh. Bao gồm 6 loại:

• Phong (Gió)
• Hàn (Lạnh)
• Thử (Nắng nóng)
• Thấp (Độ ẩm)
• Táo (Khô hanh)
• Hỏa (Nhiệt)

Nội nhân – Nguyên nhân gây bệnh do hoàn cảnh xã hội

YHCT cho rằng tâm lý và sinh lý có mối liên hệ mật thiết. Nội nhân chủ yếu nói về “Thất tình” (7 trạng thái tình cảm của con người). Khi những tình cảm này phát sinh quá mức hoặc kéo dài, chúng sẽ trực tiếp làm tổn thương đến nội tạng (Ngũ tạng). Bao gồm: Vui, giận, buồn, lo, nghĩ, kinh, sợ.

• Hỷ (Vui mừng thái quá)
• Nộ (Giận dữ)
• Bi (Buồn bã)
• Ưu (Lo lắng) và Tư (Suy nghĩ nhiều)
• Khủng (Sợ hãi) và Kinh (Kinh hãi đột ngột)

Bất nội ngoại nhân – Nguyên nhân gây bệnh khác

Đây là nhóm nguyên nhân không thuộc về khí hậu bên ngoài cũng không phải do tâm lý bên trong, chủ yếu xuất phát từ lối sống và tai nạn:

• Ẩm thực (Ăn uống)
• Lao dục (Sinh hoạt và làm việc)
• Ngoại thương và Trùng thú cắn
• Sản vật bệnh lý (Đàm ẩm, Huyết ứ)

Lời Kết

Nhìn chung, Y học cổ truyền không chỉ tập trung vào việc cắt đứt triệu chứng mà luôn đi sâu tìm kiếm và giải quyết gốc rễ của “Tam nhân”. Việc hiểu rõ những nguyên nhân gây bệnh này không chỉ giúp các thầy thuốc chẩn trị chính xác, mà quan trọng hơn, nó là kim chỉ nam để mỗi người tự điều chỉnh lại chế độ ăn uống, quản lý cảm xúc và sinh hoạt chừng mực. Bởi lẽ, phòng bệnh hơn chữa bệnh – giữ gìn được trạng thái “âm dương cân bằng” chính là chiếc chìa khóa vàng cho một cơ thể trường thọ và khỏe mạnh.